Cuộc sống quanh chúng ta biết bao điều lý thù kì diệu, tưởng chừng như rất đơn giản đời thường như vì sao có mưa, vì sao có cầu vồng, vì sao lại có mưa axit hay vì sao lại có sấm, có sét ... những hiện tượng tự nhiên này vì sao lại như vậy. Để hiểu biết hơn chúng ta cũng tìm hiểu nhé!

1. Vì sao lại có mưa?

Vì sao lại có mưa?

Vì sao lại có mưa?

Ban ngày mặt trời chiếu xuống mặt đất làm đất nóng lên. Nước từ ao, hồ, sông, suối, biển ... bốc hơi bay vào không khí gặp khí lạnh tạo thành muôn vàn những giọt nước nhỏ ngưng tụ lại với nhau tạo thành đám mây.

Khi có rất nhiều những giọt nước ở mây, lâu ngày các đám mây càng nặng (do những giọt nước quá nhiều) sẽ rơi xuống tạo thành mưa.

Mưa được tạo ra khi các giọt nước khác nhau rơi xuống bề mặt Trái Đất từ các đám mây. Không phải toàn bộ các cơn mưa đều có thể rơi xuống đến bề mặt, một số bị bốc hơi trên đường rơi xuống do đi qua không khí khô, tạo ra một dạng khác của sự ngưng đọng.

2. Vì sao có Sét?

 Vì sao có Sét?

Vì sao có Sét?

Trong cơn mưa dông do có gió mạnh xáo trộn các đám mây, làm cho các đám mây tích điện. Khi hai đám mây tích điện trái dấu lại gần nhau, hiệu điện thế giữa chúng có thể lên tới hàng trăm triệu von. Dòng điện cũng đạt tới vài vạn ampe, nhiệt độ ở giữa nơi phóng điện cũng đạt tới vài vạn độC.

Người ta đã từng ví, cơn dông như một nhà máy điện có công suất khoảng vài trăm MW với điện thế lên tới hàng tỷ V, nguồn điện của một tia sét xuất hiện trong cơn dông có thể dùng để thắp sáng bóng đèn 100W trong vòng 3 tháng. 

3. Vì sao có Sấm?

Vì sao có Sấm?

Vì sao có Sấm?

Giữa hai đám mây có hiện tượng phóng tia lửa điện và ta trông thấy một tia chớp. Vài giây sau ta mới nghe thấy tiếng nổ, đó là “sấm” (vận tốc của ánh sáng nhanh hơn vận tốc của tiếng động nên ta trông thấy tia chớp trước).

Nếu có đám mây dông tích điện đi gần mặt đất tới những khu vực trống trải, gặp một vật có độ cao như cây cối, người cầm cuốc xẻng… thì sẽ có hiện tượng phóng tia lửa điện giữa đám mây và mặt đất.

Đó là hiện tượng sét đánh. Với cường độ mạnh như vậy, dông sét là một trong số những hiểm họa thiên tai vô cùng nguy hiểm đối với tính mạng con người và gây ra những thiệt hại rất lớn về tài sản vật chất.

4. Vì sao có bão?

Vì sao có bão?

Vì sao có bão?

Bão hình thành ở các vùng nhiệt đới vì hiện tượng thiên nhiên này cần một dòng nước rất nóng, tối thiểu là 26 độ ở độ sâu ít nhất là 50m dưới nuớc.

Nước nóng tạo nên tình trạng bốc hơi mạnh, mà sự bốc hơi chính là nhiên liệu của bão. Khối khí rất ẩm này sẽ lên cao đến 15 cây số. Ở đó, khí sẽ trở nên lạnh, cô đặc và khiến những đám mây bão không cố định trở nên lớn hơn.

Khi khí lạnh trở xuống, nó lại hút đầy khí ẩm và nóng. Và nó bị hút với tốc độ rất cao vào bên trong ống khí bay lên cao. Sở dĩ có hiện tượng này vì áp suất ở đây thấp hơn những nơi khác. Điều này giải thích tại sao mây cuộn xung quanh ống khói này.

Do trái đất quay, ở Bắc bán cầu là chiều ngược lại của kim đồng hồ, còn ở Nam bán cầu là cùng chiều với kim đồng hồ, nên bao giờ bão cũng quay theo cùng 1 chiều.

Nước càng nóng, guồng máy nhiệt độ càng lên cao và gió cũng tăng tốc. Lúc này, bão tăng sức mạnh. Sức của nó đôi khi đạt đến mức tương đương 5 quả bom hạt nhân/mỗi giây. Nhưng ngay khi gặp một dòng nước lạnh hơn hoặc gặp đất liền, bão giảm cường độ vì thiếu khí nóng bốc hơi.

5. Vì sao có mưa axit?

Vì sao có mưa axit?

Vì sao có mưa axit?

Mưa axit là hậu quả của sự ô nhiễm khói bụi, được phát hiện lần đầu tiên tại Thụy Điển năm 1948. Tại Việt Nam chúng ta thì cho đến đầu những năm 90 hiện tượng này đã bắt đầu được quan tâm hơn. 

Mưa axit là hiện tượng nước mưa có độ chua (pH dưới 5,6) và trong thành phần nước mưa có nitơ và lưu huỳnh. Nguyên nhân sâu xa của tình trạng mưa axit bắt nguồn từ việc con người tiêu thụ nhiều nguyên liệu tự nhiên như than đá, dầu mỏ… cho quá trình sống, phát triển sản xuất.

Việc tiêu thụ than đá, dầu mỏ sẽ thải ra môi trường một lượng lớn khí độc hại như SO2, NO2. Các khí này khi thải vào môi trường đã bị hòa tan với hơi nước trong không khí từ đó tạo thành axit sunfuaric và axit nitric.

Khi trời mưa, các hạt axit lẫn vào nước mưa là cho độ pH có trong nước mưa bị giảm. Nó có thể hòa tan một số loại bụi kim loại bay lơ lửng trong không khí và trở nên độc hại với con người, vật nuôi và cây cối.

6. Vì sao có vòi rồng?

Vì sao có vòi rồng?

Vì sao có vòi rồng?

Vòi rồng được hình thành từ một dạng mây dông đặc biệt là mây dông tích điện. Một đám mây có thể kéo dài trong vài giờ, xoáy tròn trong vùng có đường kính từ 10 đến 16 km, di chuyển hàng trăm dặm và sinh ra vô số ống hút khổng lồ.

Không khí nóng ẩm từ vịnh thổi vào gặp không khí lạnh, khô hình thành mây và dông. Nếu điều kiện thuận lợi, luồng không khí được nâng lên đột ngột sẽ quay xung quanh một miệng phễu trung tâm với tốc độ đôi khi hơn 160km/giờ. Vòi rồng được hình thành khi đám mây hình phễu này chạm mặt đất.

Vòi rồng có thể xảy ra bất kì lúc nào khi không khí nóng và lạnh xung đột, ngay cả trong đêm tối nhưng thường tập trung vào buổi chiều. 

Quá trình hình thành vòi rồng.

Quá trình hình thành vòi rồng

Tùy theo vị trí mà vòi rồng được chia thành 2 loại:

1. Vòi rồng trên đất liền

2. Vòi rồng trên biển được chia tiếp làm hai loại:

  • Vòi rồng xảy ra khi thời tiết đẹp: mặt biển tương đối bằng phẳng và hầu như không có gió. Chúng phổ biến hơn và yếu hơn về cường độ so với loại vòi rồng biển lúc bão tố. Thông thường, chúng ít khi di chuyển hoặc di chuyển chậm trên mặt biển. Vòi rồng này thường xảy ra ở các vùng ven biển ấm ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Chúng hình thành do tương tác giữa nước biển ấm và không khí lạnh bên trên. Nếu vòi rồng này chạm vào bờ biển, nó sẽ tan gần như ngay lập tức. 
  • Vòi rồng xảy ra khi có bão lớn: Đây là loại vòi rồng chỉ xuất hiện khi có bão lớn rảy ra trên biển.

7. Vì sao có Tuyết?

Vì sao có Tuyết?

Vì sao có Tuyết?

Tuyết có thể rơi khi nhiệt độ không khí phải nhỏ hơn hoặc bằng 0 độ C (tương đương 32 độ F) và trong không khí phải có độ ẩm. Bởi bản thân tuyết chính là nước, nếu không khí không đạt được một mức ẩm nhất định, tuyết sẽ không thể xuất hiện dù có lạnh đến bao nhiêu đi chăng nữa.

Ví dụ như thung lũng Khô hạn ở Nam Cực là một trong những nơi lạnh nhất thế giới nhưng vẫn không có tuyết trong hàng triệu năm. Do độ ẩm tại thung lũng này quá thấp, đồng thời gió lạnh cũng làm phân tán những hơi nước ít ỏi trong không khí.

Tuy nhiên ngoài 2 yếu tố là nhiệt độ không khí phải nhỏ hơn hoặc bằng 0 độ C (tương đương 32 độ F) và trong không khí phải có độ ẩm còn cần thêm một yếu tố quan trọng khác để tuyết rơi. Đó là nhiệt độ của không khí không được lớn hơn nhiệt độ của những đám mây hình thành tuyết. 

Bởi nếu nhiệt độ của không khí lớn hơn nhiệt độ của những đám mây hình thành tuyết thì trong quá trình tuyết rơi xuống, tuyết sẽ bị tan chảy và thay vì mưa tuyết, chúng ta sẽ có một trận mưa thông thường.

Tuyết sẽ rơi khi nhiệt độ trong không khí dưới 0 độ C và không vượt quá nhiệt độ các đám mây

Tuyết sẽ rơi khi nhiệt độ trong không khí dưới 0 độ C và không vượt quá nhiệt độ các đám mây

Tuy nhiên cũng còn đó những trường hợp tuyết rơi dù nhiệt độ mặt đất vượt quá 0 độ C. Đó là những trường hợp đặc biệt, khi một lớp không khí tương đối mỏng và ấm được hình thành sát mặt đất. Lúc này tuyết vẫn rơi, chạm đến mặt đất và tan chảy ra. Quá trình này cũng đồng thời làm giảm nhiệt độ tại mặt đất, và sau đó tuyết vẫn có thể phủ kín mặt đường.

Tuy nhiên theo các thống kê, hiện tượng này rất hiếm gặp, và thường tuyết sẽ không hình thành nếu nhiệt độ mặt đất vượt quá 5 độ C.

8. Vì sao có cầu vồng?

Vì sao có cầu vồng?

Vì sao có cầu vồng?

Cầu vồng là hiện tượng quang học thiên nhiên mà hầu như ai trong chúng ta đều từng được chiêm ngưỡng. Cầu vồng bản chất là sự tán sắc ánh sáng Mặt trời khi khúc xạ và phản xạ qua các giọt nước mưa. Cầu vồng thực ra có rất nhiều màu sắc, trong đó có 7 màu nổi bật là đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím.

Trên thực tế cầu vồng không phải là một vật thể xác định, mà nó là hình ảnh phản chiếu của ánh sáng Mặt Trời qua những giọt nước trong không khí, hiện tượng này còn được gọi là sự khúc xạ ánh sáng.

Ánh sáng Mặt Trời là một hỗn hợp các màu sắc hòa trộn vào nhau mà mắt chúng ta không thể phát hiện ra các màu sắc này. Chỉ khi được chiếu qua một lăng kính thủy tinh, các tia ánh sáng bị bẻ cong hay còn gọi là khúc xạ để tạo thành một dải màu sắc liên tục mà ta gọi là quang phổ. Do các tia màu đỏ bị bẻ cong ít nhất, sau đó đến các tia màu cam, vàng, xanh lá cây, xanh lam và cuối cùng là tia màu tím bị bẻ cong nhiều nhất.

Các giọt nước cũng có thể thay thế vai trò của một lăng kính. Khi ánh sáng Mặt Trời đi qua lăng kính, các tia sáng bị bẻ cong và sau đó bị phản xạ lại và đi ra ngoài giọt nước theo một góc 42 độ. Điều đó giải thích cho việc chúng ta chỉ có thể nhìn thấy cầu vồng khi quay lưng lại với Mặt Trời và nhìn theo một góc 42 độ so với ánh sáng Mặt Trời.

9. Vì sao núi lủa phun trào?

Vì sao núi lủa phun trào?

Vì sao núi lủa phun trào?

Ở độ sâu vài nghìn mét trong lòng trái đất lưu thông một chất có cấu tạo và thành phần rất phức tạp có chứa nhiệt độ rất cao, càng đi sâu về phía tâm Trái đất, nhiệt độ càng tăng lên. Ở độ sâu khoảng 20 dặm trong lòng đất, nhiệt độ ở đây nóng tới mức có thể làm tan chảy hầu hết các loại đá. Người ta gọi chất đó là dung nham.

Dung Nham có khả năng hoạt động cực cao chỉ vỏ trái đất mới có thể ghìm nén chúng lại làm chúng không thể trào ra. Nhưng vỏ trái đất dày mỏng khác nhau dung nham vốn bị gò ép trong lòng trái đất lâu ngày vì thế khi lớp vỏ trái đất không ngừng chuyển động và ở một thời điểm nào đó chúng bị ép, nén rất mạnh sẽ sinh ra vết nứt, lúc đó dòng dung nham sẽ phun mãnh liệt ra ngoài. Đây chính là lúc núi lửa phun trào.

Quá trình hình thành núi lửa

Quá trình hình thành núi lửa

Căn cứ vào quá trình vận động của núi lửa chúng ta có thể chia núi lủa ra làm 3 loại

  • Núi lửa hoạt động: Đây là loại núi lửa thường xuyên phun trào.
  • Núi lửa ngủ đông: Đây là loại núi lửa thỉnh thoảng mới phun trào.
  • Núi lửa chết: Đây là loại núi lửa trước đây đã phun trào nhưng nay không còn phun trào nữa.

10. Vì sao có sóng thần?

Vì sao có sóng thần?

Vì sao có sóng thần?

Sóng thần là hiện tượng nước biển nâng cao đột ngột do động đất, núi lửa và bão lớn tạo ra. Những hiện tượng này làm cho vỏ Trái Đất đáy biển bị gãy, có chỗ sụt xuống, có chỗ dâng lên gây nên chấn động dữ dội sản sinh ra những đợt sóng đặc biệt mạnh, truyền mãi đến bờ biển hoặc eo vịnh, khiến cho mực nước dâng lên, đổ bộ lên đất liền, có sức phá hoại to lớn. 

Căn cứ vào nguyên nhân tạo nên sóng thần có thể chia sóng thần thành 3 loại

  • Sóng thần do động đất
  • Sóng thần do núi lửa
  • Sóng thần do bão

Sóng thần di chuyển với tốc độ rất nhanh, có thể tới 890 km/h ở vùng biển sâu 6100 m. Nó có thể đi xuyên qua Thái Bình Dương chỉ trong vòng chưa đầy 1 ngày.

Vì tốc độ lan truyền của sóng liên quan mật thiết đến độ sâu mực nước - cùng với sự giảm độ sâu mực nước là sự giảm tốc độ của sóng.

Tuy nhiên, do năng lượng toàn phần được bảo toàn, nên khi tốc độ của sóng giảm thì năng lượng của nó sẽ tạo nên những con sóng khổng lồ, thẳng đứng, có thể cao đến trên 10 m, thậm chí có thể đến 30 m.

Điều này cho phép chúng ta giải thích vì sao sóng thần hầu như không thể nhận biết ở những vùng biển sâu nhưng lại bất ngờ đổ ập vào bờ với những con sóng khổng lồ có sức tàn phá ghê gớm.

Sự có mặt của những rạn san hô, địa hình cao đáy biển, cửa sông, vịnh, độ dốc của thềm lục địa... đều có thể làm giảm bớt năng lượng của sóng thần giúp cho ảnh hưởng của sóng thần đến những vùng ven bờ sẽ giảm đi phần nào. 

Hãy like và chia sẻ bài viết nếu bạn thấy hữu ích để mọi người cùng biết thêm nhé!