Nhà thờ Lớn là công trình kiến trúc đặc sắc mang đậm nét kiến trúc Gothic châu Âu với bức tường xây cao, có mái vòm và nhiều cửa sổ, nằm ở trung tâm thành phố đã từ lâu, Nhà thờ Lớn Hà Nội là lễ đường tuyệt vời để dự lễ, cầu nguyện với người theo đạo Thiên Chúa.

Nhà thờ Lớn Hà Nội, hay ngắn gọn hơn là Nhà thờ Lớn - là cách gọi dân dã, quen thuộc của người Hà Nội khi nhắc tới công trình này, có tên chính thức là Nhà thờ chính toà Thánh Giuse. Ðây là nhà thờ chính toà của Tổng giáo phận Hà Nội. Nhà thờ Lớn Hà Nội là một trong những công trình Thiên chúa giáo được xây dựng sớm nhất ở Hà Nội và cũng là một trong những kiến trúc nhà thờ đẹp nhất.

Nhà thờ Lớn Hà Nội

Nhà thờ Lớn Hà Nội

1. Lịch sử Nhà thờ Lớn Hà Nội

Khu đất xây dựng nhà thờ Lớn ngày nay vốn có một ngôi chùa tọa lạc, đó là chùa Báo Thiên (tên đầy đủ là Sùng Khánh Báo Thiên Tự), ngôi chùa nổi tiếng được coi là Quốc tự. Chùa Báo Thiên được dựng từ thời Lý, dưới triều vua Lý Thánh Tông, vào năm 1057.

Ngôi chùa lớn, cổ kính, tráng lệ, nằm ở thôn Tiên Thị, huyện Thọ Xương (xưa gọi là phường Báo Thiên), bên ngoài kinh thành Thăng Long. Suốt hai triều Lý – Trần khoảng gần 400 năm, chùa Báo Thiên là ngôi Quốc tự nổi tiếng, là trung tâm Phật giáo của kinh đô Đại Việt.

Đầu thế kỷ 15, trong thời thuộc Minh, chùa Báo Thiên bị giặc Minh phá hủy nặng nề, nhiều bảo vật quý giá bị thất lạc, mất mát, hư hỏng. Trong số đó có tháp Báo Thiên được coi là 1 trong An Nam tứ đại khí (4 bảo vật của nước Nam) gồm:

  • Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm ở Chùa Quỳnh Lâm, Đông Triều, Quảng Ninh);
  • Tháp Báo Thiên ở Thăng Long (Hà Nội)
  • Chuông Quy Điền (chuông ruộng rùa) ở chùa Diên Hựu (chùa Một Cột), Hà Nội
  • Vạc Phổ Minh ở chùa Phổ Minh, Thiên Trường (Nam Định).

Mái vòm trong nhà thờ Lớn Hà Nội

Mái vòm trong nhà thờ Lớn Hà Nội

Được phục dựng dưới thời nhà Lê, nhưng cuối thế kỷ 18 chùa lại có trận hỏa hoạn lớn, nên các nhà sư di dời sang nơi khác. Ngôi chùa trở nên hoang phế.

Năm 1873, sau sự kiện quân Pháp chiếm thành Hà Nội lần thứ nhất, khu đất chùa Báo Thiên được người Pháp giao cho giám mục Puginier. Vị giám mục này đã cho dựng tạm vài ngôi nhà gỗ để ở và làm việc trên nền cũ chùa. Năm 1882, quân Pháp chiếm thành Hà Nội lần thứ hai.

Tới năm 1883, theo yêu cầu của thống sứ Bắc kỳ Raoul Bonnal, kinh lược Bắc kỳ là tổng đốc Nguyễn Hữu Độ đã giao khu chùa cũ này cho giám mục Puginier để kiến tạo công trình nhà thờ Chính tòa Hà Nội.

Nhà thờ được Giáo hội Công giáo cho xây dựng bằng gạch thay thế cho kiến trúc cũ bằng gỗ trên nền chùa cũ, khoảng từ năm 1884 – 1886, trong bối cảnh Hà Nội chuyển hình thái sang đô thị mới kiểu phương Tây. Nguồn vốn xây dựng nhà thờ được huy động từ 2 đợt mở xổ số và các nguồn vận động khác.

Công trình khánh thành vào Giáng sinh năm 1887. Thời gian mới hoàn thành, nơi đây còn hoang vắng. Phải tới năm 1890, phố Nhà Thờ mới được xây dựng từ nhà thờ hướng thẳng ra hồ Gươm và nhà thờ mới có vị trí đắc địa, quan trọng trong không gian đô thị.

Đức Mẹ - Nhà thờ Lớn Hà Nội

Đức Mẹ - Nhà thờ Lớn Hà Nội

2. Kiến trúc độc đáo của Nhà thờ Lớn  

Ðiều đặc biệt là công trình độc đáo này xây dựng theo kiểu kiến trúc Gothic mô phỏng Nhà thờ Ðức Bà Paris của phương Tây với những mái vòm uốn cong, rộng, hướng lên bầu trời nhưng có sự giao thoa với phương Ðông, giữa văn hóa Thiên chúa giáo và Phật giáo. Phong cách kiến trúc đặc trưng của Nhà thờ Lớn Hà Nội là kiểu Gothic trung cổ châu Âu, được xem là đỉnh cao khoa học kỹ thuật xây dựng và rất thịnh hành trong thế kỷ 12 và thời Phục Hưng châu Âu.

Vật liệu xây dựng chính của nhà thờ là gạch đất nung, tường trát bằng giấy bổi. Nhà thờ có chiều dài 64,5m, chiều rộng 20,5m và hai tháp chuông cao 31,5m với những trụ đá to nặng bốn góc. Hai bên là hai tháp chuông cao vút lên, ở giữa là khối thấp hơn được kết thúc bằng đỉnh tường hình tam giác với cây thánh giá bằng đá trên đỉnh tạo điểm nhấn.

Phía sảnh trong nhà thờ, có một cửa đi lớn, hai cửa nhỏ hai bên tháp. Các cửa đi và toàn bộ các cửa sổ đều cuốn nhọn theo nghệ thuật Gothique, kết hợp với các cửa cuốn nhọn là những bức tranh Thánh bằng kính màu rất đẹp và hài hòa tạo ra nguồn ánh sáng tự nhiên bên trong lòng nhà thờ. Khu cung thánh được trang trí theo nghệ thuật dân gian truyền thống, chạm trổ hoa văn bằng gỗ sơn son thiếp vàng rất tinh vi độc đáo.

Giáo đường Nhà thờ Lớn Hà Nội

Giáo đường Nhà thờ Lớn Hà Nội

Ở tòa gian chính có tượng thánh Giuse bằng đất nung cao hơn 2m. Tượng Đức Mẹ phía trước nhà thờ Nhà thờ còn có một bộ chuông Tây, gồm bốn quả chuông nhỏ và một quả chuông boòng lớn, trị giá 20.000 franc Pháp thời đó. Ðặc biệt là chiếc đồng hồ lớn gắn giữa mặt tiền nhà thờ. Ðồng hồ có báo khắc, báo giờ, hệ thống chuông báo được liên kết với 5 quả chuông treo trên hai tháp.

Trung tâm Quảng trường phía trước Nhà thờ có đài Ðức Mẹ bằng kim loại, xung quanh Nhà thờ có đường kiệu, bồn hoa, phía sau có hang đá. Hiện nay, toàn bộ không gian và cảnh quan Nhà thờ bị chen lấn bởi sự phát triển của đô thị, mất đi sự tương xứng với quy mô đồ sộ của Nhà thờ.

Đặc biệt, ngay trong lòng thánh đường có 3 ngôi mộ của 3 vị hồng y nằm phía trên gần cung thánh. Đó là mộ của Hồng y Trịnh Như Khuê (nằm giữa), Hồng y Phạm Đình Tụng và Hồng y Trịnh Văn Căn (nằm hai bên). 

Về tổng thể, công trình mang phong cách kiến trúc Gothic châu Âu, nhưng vẫn có sự kết hợp với kiến trúc bản địa, thể hiện ở hệ thống mái ngói đất nung, cách trang trí nội thất đậm chất truyền thống Việt Nam. Vì thế nó chính là sản phẩm của sự giao lưu văn hóa Đông Tây hết sức đặc sắc.

Trải qua hơn 100 năm cùng những thăng trầm của thời gian và cả chiến tranh, nhà thờ Lớn vẫn tồn tại và là một trung tâm hoạt động Công giáo của thủ đô và các vùng phụ cận. Công trình được xem là kiến trúc nhà thờ tiêu biểu và là một trong những nhà thờ Công giáo đẹp nhất của thủ đô và cả nước.

Chiếc đồng hồ trên nóc Nhà thờ lớn.

Chiếc đồng hồ trên nóc Nhà thờ lớn.

3. Những thông tin cần biết về Nhà thờ Lớn Hà Nội

Địa chỉ: số 40 Nhà Chung, Hàng Trống, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Giờ mở cửa

  • Chúa Nhật: sáng từ 7h00 đến 11h30 phút, chiều từ 15h00 đến 21h00.
  • Từ thứ 2 đến thứ 7: sáng 8h00 đến 11h00, chiều từ 14h00 đến 20h00.

Giờ lễ Nhà thờ Lớn Hà Nội

  • Từ thứ 2 đến thứ 6: 5h30 và 18h15
  • Thứ Bảy: 18h00
  • Chúa Nhật: các khung giờ 5h00, 07h00, 09h00, 11h00 (lễ tiếng Pháp), 16h00 (lễ thiếu nhi), 18h00, 20h00 (lễ người lớn).