Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi đây chính là tập tục từ xa xưa của người Việt Nam với mong muốn cầu mong điều may mắn và no đủ sẽ đến với gia đình trong năm mới. Nhưng vì sao đầu năm lại mua muối và cuối năm lại mua vôi hãy cùng tìm hiểu phong tục truyền thống này của dân tộc ta nhé.

Năm hết Tết đến, nhà nhà nô nức chuẩn bị đồ đón Tết đến xuân về. Người thì mua sắm bánh kẹo, thịt cá, nhà thì mua vôi về quét lại tường, cổng. Rồi tới những ngày đầu năm mới, chúng ta lại thấy bên đường có những sạp hàng nho nhỏ bán muối được gói trong hộp đỏ xinh, rồi cả những cô hàng rong đạp xe khắp phố cất tiếng rao “Ai muối đơiiiii!”

“Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” gắn với hai tập tục của người Việt trong năm mới được lưu truyền đến ngày nay. Hãy tìm hiểu xem ý nghĩa ẩn sâu phía sau những phong tục này là gì nhé.

1. Vì sao đầu năm lại mua muối?

Vì sao đầu năm lại mua muối?

Vì sao đầu năm lại mua muối?

Muối là thứ chẳng thể thiếu được trong bất cứ gia đình nào, hết là phải mua ngay chứ tại sao phải mua vào lúc đầu năm? Có lẽ các bạn trẻ không hiểu rõ tục lệ truyền thống sẽ thắc mắc như vậy. Kì thực điều này bắt nguồn từ nhiều lý do.

Theo quan niệm của người xưacho rằng muối là thứ mặn, chống xú uế, có thể xua đuổi tà ma giúp gia chủ gặp hung hóa cát, đón thêm may mắn về nhà vào ngày đầu năm mới. Người ta cũng có tục rắc muối quanh nhà hay vẩy muối ra đường với mong muốn xua đuổi tà ma, có cuộc sống bình yên.

 Vì sao đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi?

Vì sao đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi?

Ngoài ra, muối có vị mặn nên được coi là biểu tượng của tình cảm thắm thiết, mặn nồng, gắn kết, no đủ. Chẳng thế mà có câu ca dao “Tay bưng chén muối đĩa gừng, Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”. Mua muối đầu năm cũng là cầu mong sẽ luôn có được sự đậm đà trong tình cảm gia đình, tình nghĩa vợ chồng, con cái luôn keo sơn gắn bó.

Nói theo nghĩa rộng hơn thì đây cũng là mong muốn duy trì các mối quan hệ xã giao từ họ hàng, làng xóm đến quan hệ làm ăn luôn tốt đẹp, có vậy thì đời sống mới càng ngày càng phát triển, càng đi lên theo chiều hướng tốt đẹp hơn.

Người ta quan niệm rằng đầu năm nên mua vài đồng muối lấy may. Người bán vui vẻ xởi lởi, người mua cũng chẳng nhọc lòng mặc cả chi nhiều. Cô bán hàng nở nụ cười tươi, tay đong bát muối đầy có ngọn chứ chẳng gạt ngang như mọi khi bởi người ta cho rằng bát muối có ngọn cũng như tình cảm luôn phát triển, tài lộc đủ đầy trọn vẹn, làm ăn tấn tới, mua may bán đắt, cả năm no ấm, hạnh phúc tràn trề.

Các túi muối được đóng khéo léo trong các túi vải màu đỏ có gắn ông thần tài bày bán tại cổng đình, chùa vào dịp đầu năm. Ở đồng bằng Bắc Bộ, nhiều người quan niệm đầu năm mua muối cả năm sẽ làm ăn tấn tới, mua may bán đắt, tình cảm gia đình đầm ấm, trọn vẹn như vị đậm đà của muối.

Cũng có quan điểm cho rằng hạt muối được kết tinh, lắng đọng từ nước biển, mang tính kết tinh cao, màu trắng của muối tượng trưng cho sự sạch sẽ và tinh khiết, cũng giống như tình cảm thuần khiết, không vụ lợi, bền vững với thời gian. Xưa kia muối vô cùng quan trọng, không sản xuất được nhiều. Người ta quý muối vô cùng, bởi muối chỉ quan trọng, xếp sau gạo mà thôi. Mua muối cũng chính là thể hiện sự coi trọng tình cảm gia đình, anh em bè bạn như vậy đó.

Cũng có người quan niệm rằng hạt muối có sự kết tinh cao, màu trắng trong tượng trưng cho sự sạch sẽ và tinh khiết cũng là biểu trưng cho tình cảm tốt đẹp.

Hạt muối tuy nhỏ nhoi, ít giá trị kinh tế nhưng mang trong mình ý nghĩa văn hóa phi vật thể thiêng liêng. Bởi thế, người ta thường rắc muối ra đường và xung quanh nhà với mong muốn bình yên.

Cũng có người suy nghĩ thực tế hơn thì cho rằng muối mặn nên phải ăn dè, cũng là lời nhắc nhở với cả gia đình ăn tiêu tiết kiệm để dành tiền bạc “cuối năm mua vôi” xây nhà, tậu thêm đồ đạc, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần.

Ngày xưa, các nhà còn có lệ chiều 30 Tết sẽ đem bình đựng muối ra rửa sạch hong khô trước sân. Đến sáng mùng 1, cả nhà sắm sửa áo quần xiêm y sạch sẽ lên chùa cầu may, khi về sẽ mua chút muối mang về, coi như mang theo may mắn về nhà vậy.

Dù thế nào thì hạt muối bé nhỏ vào ngày đầu năm cũng mang theo ý nghĩa văn hóa phi vật thể vô cùng thiêng liêng và to lớn, không thể thiếu được khi Tết đến Xuân về. Cái mặn mà của hạt muối nhỏ mang một nét rất riêng, rất dân dã nên cũng là sự chân thành được bày tỏ trong tình cảm chứ không bị nhiễm sự hào nhoáng mà kém tình cảm đâu đó ngoài kia.

2. Vì sao cuối năm lại mua vôi?

Vì sao cuối năm lại mua vôi?

Vì sao cuối năm lại mua vôi?

Ngược lại với phong tục mua muối đầu năm, người ta thường tránh mua vôi đầu năm bởi phong tục xưa quan niệm rằng vôi màu trắng nhưng không được thuần khiết như màu trắng của muối mà lại mang ý nghĩa bạc bẽo, “Xanh như lá, bạc như vôi” cũng là như vậy. Thế nên đầu năm mua muối chứ không mua vôi, tránh năm mới rủi ro xui xẻo, gặp phải rạn nứt trong quan hệ tình cảm, tráo trở, đổ vỡ trong công việc.

Đối với phong tục của người Việt, “Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà” là 3 việc trọng đại trong đời việc nào cũng quan trọng không thể thiếu được vì thế, việc mua vôi được ví von như “xây nhà” – việc quan trọng vào dịp cuối năm. Theo phong thủy, vôi quét nhà sẽ xua tan những điềm xui rủi, xóa đi những chuyện không vui trong năm cũ, chờ đón những điều mới mẻ sắp tới, cũng giống như căn nhà được quét vôi thay đổi diện mạo. 

Người ta thường mua mua vôi vào cuối năm để quét lại nhà, tường cổng cho sạch sẽ, trắng tinh tươm, chuẩn bị đón năm mới. Ở nông thôn, nhiều gia định có quan niệm rằng rắc vôi bột ở 4 góc vườn rồi vẽ hướng ra phía cổng để xua đuổi ma quỷ không để cho những thứ tà ma quấy nhiễu nhà mình.

Vôi quét nhà cuối năm cũng có ý nghĩa là xóa đi những điều không hay trong năm cũ, thể hiện một sự khởi đầu, bắt đầu mới mẻ để sửa chữa những sai lầm, khôi phục những thất bát đã qua.

Bình vôi trong văn hóa người việt

Bình vôi trong văn hóa người việt

Cũng có một cách giải thích khác cho rằng cuối năm phải mua vôi để tiếp vôi cho ông bình vôi. Nghe qua, có lẽ nhiều bạn sẽ thắc mắc “Ông bình vôi là ai?” Xin thưa, đó là thứ không thể thiếu trong nhà ngày xưa, khi mà các cụ còn thói quen ăn trầu.

Ông bình vôi là vật dụng đặc biệt để vôi ăn trầu bằng sành sứ chỉ các cụ có thói quen ăn trầu mới có. Và khi lấy vôi trong bình cũng phải hết sức thận trọng, bởi người xưa quan niệm khi dùng dao vôi để lấy vôi, nhất thiết không được ngoáy chìa vôi vào lòng ông vì như thế sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe cả nhà, nhất là dễ bị bệnh dạ dày, bị cồn cào ruột gan.  

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng tùy tiện thêm vôi vào được, bởi “bạc như vôi” nên muốn năm mới ông bình vôi no đủ thì từ cuối năm đã phải chuẩn bị sẵn sàng, mua sẵn vôi để thêm vào cho ông bình vôi “ăn”. Bỏi nếu để cho bình vôi bị thiếu hay hết vôi, sẽ giống như trong nhà hết tài lộc vậy.

Bình vôi ăn trầu trong văn hóa Việt

Bình vôi ăn trầu trong văn hóa Việt

Cũng chính vì phong tục lấy vôi như vậy nên vôi trong bình cứ đùn dần ra xung quanh rồi trào lên miệng ông bình vôi, thành một vành khuyên, đến hôm trở trời, hay đúng hơn là vôi ra ngoài gặp không khí cứ thế khô dần sẽ tự lóc ra. Điều hay là ở chỗ, người xưa không đem bỏ đi mà lại dùng dao khứa chân rồi xâu vào dây treo trước cửa để trừ tà ma, xua điềm xấu.

Còn một điểm nữa là khi ông bình vôi đã đặc ruột, không thể lấy được thêm vôi nữa, người ta lại rước ông cùng xâu miệng vốn treo trước cửa nhà lên chùa, để dưới gốc cây đa cây mít hay ngay dưới chân nhang.

Thời gian qua đi, mưa nắng thất thường, sương đọng trong bụng ông bình vôi được coi là một loại thuốc để chữa bệnh. Ai ốm đau sài đẹn hay bị sơn ăn thì chỉ cần lấy nước đó uống hay bôi thì tất sẽ khỏi bệnh. Người nào sâu răng thì mua ngọc trai, đem tán ra thành bột, hòa với nước này cũng rất có tác dụng.

Thời đại phát triển, khoa học tiến bộ, có lẽ chẳng mấy người trẻ còn tin vào những tác dụng phong thủy của muối, của vôi, cho rằng những điều đó là duy tâm, là sai cách, đôi khi quên mất đi những nét đẹp phong tục truyền thống được bảo tồn từ xa xưa.

Nhưng dù thế nào đi chăng nữa, đó là những tục lệ vô cùng đáng quý, thể hiện được truyền thống văn hóa, giá trị tinh thần thiêng liêng của dân tộc Việt Nam. Nhiều gia đình Việt vẫn luôn nhắc nhở con cháu giữ gìn những điều này, duy trì tục lệ “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” cho đến nhiều đời sau nữa.